Ben jij of heb jij weleens gepest?

Ben of heb jij gepest?
Wie afwijkt, bedreigt de groepsnormen.

Voor jong en oud

Bij pesten denken we al snel aan school. Toch komt het overal voor. Op het werk, op verenigingen, in de privésfeer. Het is geen exclusieve aangelegenheid voor kinderen; ook volwassenen maken zich er schuldig aan. Als volwassenen pesten, reageren we vaak vol ongeloof. Zij zouden toch beter moeten weten? Ze weten inderdaad nog beter hoe ze pesten kunnen inzetten met maximaal resultaat en bedienen zich van meer verfijnde methodes. Jong geleerd is oud gedaan.

Waarneembaar gedrag

Waarom pesten mensen? Al snel worden de welbekende antwoorden opgesomd: het slachtoffer ziet er anders uit, anderen zijn jaloers op het slachtoffer of de pester krijgt thuis het foute voorbeeld. Pesten kan worden gedreven door een laag zelfvertrouwen; door een ander omlaag te halen, voel je jezelf tijdelijk wat beter. Is het pesten eenmaal begonnen, dan houdt groepsdruk het wel op gang. Je kunt maar beter meedoen met de andere pesters om zelf niet het mikpunt van pesterijen te worden.

De functie van pesten

Deze antwoorden op de waarom-vraag verklaren pesten op het niveau van direct waarneembaar gedrag. Ze gaan echter voorbij aan de achterliggende reden. Er is een universeel mechanisme dat ervoor zorgt dat mensen geneigd zijn om de persoon die afwijkt, uit de groep te stoten. Dit uitstoten is nodig omdat hij of zij een bedreiging vormt voor de groepsnormen. Iemand die anders is in uiterlijk en/of gedrag, ontkent daarmee de groepsnormen. Of deze persoon dit nou opzettelijk doet of zich er niet eens van bewust is, is niet van belang.

Erbij horen

De mens is van nature onzeker. Om die onzekerheid weg te nemen, heeft men voortdurend bevestiging nodig. Zo ook mensen die ergens bij willen horen. Zij willen de bevestiging dat ze voor de juiste groep hebben gekozen. Die bevestiging komt in de vorm van andere mensen die dezelfde keuze maken. Iemand die niet zijn of haar best doet zich te conformeren, maakt een andere keuze en levert die bevestiging niet. Dat maakt onzeker en daar moet je wat tegen doen. Dit mechanisme zie je in overtreffende trap ook buiten het schoolplein. Potenrammers zien homoseksuele mannen als een bedreiging van hun beeld van mannelijkheid. Racisten menen hun eigen cultuur te moeten beschermen door andere etniciteit buiten te sluiten. Een religieus extremist dringt op niet mis te verstane wijze zijn, veelal verknipte, variant van een geloof op om te voorkomen dat er plaats is voor iets anders.

De autist als slachtoffer

Terug naar school. Hoewel in principe iedereen het slachtoffer van pesten kan worden, zijn leerlingen met autisme pestslachtoffers bij uitstek. Hun anders zijn doen ze niet bewust en ze hebben er geen idee van dat het anderen stoort. Ze gaan hun eigen gang en bemoeien zich niet of nauwelijks met andere leerlingen. Ze begrijpen dan ook niet waarom die andere leerlingen zich wel met hen bemoeien. Daarnaast hebben ze veelal moeite met het interpreteren van nonverbaal gedrag waardoor ze de kwade bedoelingen van hun belagers niet aanvoelen en gemakkelijk voor de zoveelste keer in de val lopen. Ook bij het onderwijzend personeel hoeft de leerling, zeker wanneer er (nog) geen sprake is van een officiële diagnose, veelal niet op begrip te rekenen. Ons gevoel zegt dat het onmogelijk aan al die andere kinderen kan liggen, dus moet het wel aan die ene liggen. Doe toch normaal, oftewel pas je nou maar gewoon aan, dan is er niks aan de hand.

Serieuze klachten

Als pesten wordt gedreven door een mechanisme met een duidelijke functie, is er dan wel iets tegen te doen? Makkelijk zal dat niet zijn, maar beslist niet onmogelijk. Het allerbelangrijkste is dat je signalen van pesten altijd serieus neemt. Of het nu een klacht is van iemand die gepest wordt of een melding van een ooggetuige van pestgedrag. Juist wanneer je zelf denkt dat het wel meevalt of niet serieus is. Door vroeg ingrijpen kan erger worden voorkomen.

Neurodiversiteit

Besteed aandacht aan neurodiversiteit. Neurodiversiteit houdt in dat er ruimte is voor verschillende manieren van denken. Die verschillen komen door verschillende hersenen. Neem bijvoorbeeld autistische en neurotypische mensen. Zij hebben duidelijk verschillende manieren van informatie verwerken en benaderen problemen daardoor verschillend en komen tot verschillende oplossingen. Als ze voor elkaar openstaan, kunnen ze van elkaar leren en daardoor allebei verder komen. Laat leerlingen die meerwaarde alvast ervaren zolang ze nog veilig binnen de schoolmuren verblijven.

De echte wereld

Kijk ook naar de wereld buiten de school, de samenleving als geheel. Er zijn steeds meer groepen en groepjes die allemaal hun identiteit uitdragen en er hun eigen stelsel van normen en waarden op na houden en vaak lijnrecht tegenover andere groepen staan. Ze functioneren naast elkaar en vormen gezamenlijk onze samenleving. Zij hebben elkaar maar te tolereren. Dat geeft spanningen en tegelijkertijd hoop. Hoe ouder je wordt, hoe meer je zelf kan bepalen in welke kringen je je begeeft, met wie je wel en niet omgaat. Dat begint met je aandacht en energie richten op wat voor jou belangrijk is in plaats van op het bestrijden of tot conformatie dwingen van de ander. Jong geleerd is oud gedaan.

Eerder gepubliceerd op womenwithautism.com op 22 september 2015 in het kader van de Week tegen Pesten.

Naar blogpost 2

Naar blogpost 4

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *